Fide Çimen
Fideli Bitki Seçme ve Satın Alma
Fide almak, bahçeciliğe en hızlı giriş yoludur. Tohumdan başlamak keyifli ama zaman ister; fide ile birkaç hafta öne geçersiniz. Fakat bir püf noktası var: kötü bir fide, iyi bir toprakta da toparlanmaz. Bu yüzden alışverişin kendisi, bakımın ilk adımıdır. Aşağıda satıcı tezgâhının önünde durduğunuzda nereye bakacağınızı, hangi soruları soracağınızı ve neyi kesinlikle almamanız gerektiğini sırayla bulacaksınız.
Alışverişe Çıkmadan Önce Kararlaştırın
Fidanlığa "bakayım" diye gitmek, sepeti gereksiz bitkiyle doldurmanın en kolay yolu. Önce evinizin koşullarını yazın, sonra çıkın.
- Işık durumu: Balkonunuz günde kaç saat direkt güneş alıyor? 6 saat üstü ise domates, biber, fesleğen rahat. 3-4 saat ise yeşillik ve gölge sevenlere yönelin.
- Alan ve saksı hacmi: Elinizde 5 litrelik saksı varsa kabak fidesi almayın. Kök hacmi yetmez.
- Zaman: Her gün sulama yapamayacaksanız su ihtiyacı düşük türlerle başlayın.
- Mevsim: Don riski geçmeden sıcak sevenleri satın almayın. Alırsanız içeride bekletmek zorunda kalırsınız, fide uzayıp zayıflar.
- Adet: Yeni başlayan biri için 4-6 saksı yeterli. Fazlası bakım yükü olur.
Güneş ve gölge ihtiyacına göre bitki seçimi konusunu netleştirmeden alınan fideler, çoğu zaman yanlış köşede kurur. Listenizi bu bilgiye göre kısaltın.
Sağlıklı Fidan Seçme İpuçları: Gövde, Yaprak, Kök
Tezgâhta beş saniyede karar vermeyin. Fideyi elinize alın, çevirin, altına bakın. İşe yarar sağlıklı fidan seçme ipuçları hep aynı üç bölgeye odaklanır.
Gövde
- Kısa ve kalın olsun. Uzamış, ipince, ışığa doğru yatmış fideler ışıksız ortamda büyümüş demektir. Toparlanmaları uzun sürer.
- Boğum araları sık olmalı. Yapraklar arasındaki mesafe açıldıysa fide "sürünmüş".
- Gövde dibinde kararma, incelme, sulanma varsa almayın. Kök boğazı çürüklüğü belirtisidir.
- Çiçek açmış sebze fidesi cazip görünür ama tercih edilmez. Enerjisini köke değil çiçeğe harcamıştır.
Yaprak
- Renk canlı ve homojen olmalı. Soluk yeşil ya da sarımsı alt yapraklar besin eksikliği veya aşırı sulama işaretidir.
- Yaprak altını mutlaka çevirip bakın. Yaprak biti, beyazsinek, kırmızıörümcek çoğunlukla orada saklanır. İnce ağ, yapış yapış tabaka, minik siyah noktalar kötü haber.
- Kenarlarda kahverengi kuruma, delikler, lekeli halkalar varsa rafta bırakın.
- Yeni sürgün olmalı. Tepe büyüme noktası körelmiş fide durgunlaşır.
Kök ve saksı
- Saksıyı hafifçe yan yatırıp toprağı çıkarın (satıcıdan izin isteyin). Kökler beyaz-krem renkli ve diri olmalı.
- Kahverengi, yumuşak, kötü kokan kök = çürüme. Kesinlikle almayın.
- Drenaj deliklerinden fırlayan, saksının içinde tur atmış sarmal kökler fidenin çok uzun süre orada beklediğini gösterir. Küçük çaplı sorun ama şaşırtma anında dikkat gerektirir.
- Toprak taş gibi kurumuş ya da bataklık gibi ıslaksa satıcının bakımını sorgulayın.
İyi Fide ile Riskli Fideyi Ayırma Tablosu
| Bakılan Yer |
Almalı |
Almamalı |
| Gövde |
Kısa, kalın, dik |
Uzun, ince, yatık |
| Yaprak rengi |
Canlı, eşit yeşil |
Sarı, soluk, lekeli |
| Yaprak altı |
Temiz |
Böcek, ağ, yapışkanlık |
| Kök |
Beyaz, dağınık, diri |
Kahverengi, sarmal, kokulu |
| Genel görünüm |
Sıkı, orantılı |
Çiçekli/meyveli, yorgun |
Nereden Alınır, Satıcıya Ne Sorulur
Yer seçimi de fidenin kalitesini belirler. Zincir marketlerin sezon köşelerinde fideler sık sık susuz kalır. Yerel fidancı ve üretici pazarları genelde daha taze mal tutar.
- "Bu fide ne zaman geldi?" Uzun süre beklemiş fideler stres altındadır.
- "Serada mı büyüdü, dışarıda mı?" Sera fidesi doğrudan güneşe konursa yanar; kademeli alıştırmak gerekir.
- "Çeşidi ne?" Salçalık domatesle salatalık domates farklıdır. Etiketsiz fideden kaçının.
- "Aşılı mı?" Meyve fidanlarında ve bazı sebzelerde aşı noktası ve uyumluluk önemlidir.
Sabah saatlerinde alışveriş yapın; fideler günün sıcağında sarsılmamış olur. Eve taşırken arabanın camına yakın bırakmayın, kapalı poşette terletmeyin. Kağıt kutu içinde, dik durumda taşımak en güvenlisi.
Eve Geldikten Sonraki İlk 48 Saat
- Fideleri hemen dikmeyin. Gölgelik, rüzgârsız bir yere alın.
- Toprak kuru ise ılık suyla hafifçe sulayın. Su göllendirmeyin.
- Yeni gelenleri mevcut bitkilerinizden 3-5 gün ayrı tutun. Böylece olası zararlı bulaşmasını erken görürsünüz.
- Sera fidesiyse günde 2