Fide Çimen
Bitkileri Bölüm Yaparak Çoğaltma
Elinizdeki bir bitkiden, hiç para harcamadan üç yeni bitki elde edebilirsiniz. Bölme yöntemi bunu mümkün kılar. Tohumdan çoğaltmaya göre çok daha hızlıdır. Çelikten çoğaltmaya göre çok daha kolaydır. Kök topunu ayırırsınız, ayrı saksılara alırsınız, iş biter. Yeni başlayan biri için en affedici çoğaltma yöntemi budur. Çünkü her parçanın zaten kökü vardır; bitki sıfırdan başlamaz, kaldığı yerden devam eder.
Bölme Nedir, Hangi Bitkilerde İşe Yarar?
Bölme, bir bitkinin kök ve gövde kütlesini birden fazla parçaya ayırmaktır. Her parçada hem kök hem de büyüme noktası (sürgün, göz, taç) bulunmalıdır. Kök olmadan yaprak, yaprak olmadan kök tek başına yaşamaz.
Her bitki bölünmez. İşe yarayan tipler şunlardır:
- Salkım halinde çoğalanlar: Zamanla yanlarına yeni rozetler, yeni gövdeler çıkaranlar. Sinek kapan bitkisi, barış çiçeği (spatifilyum), kalatea, aspidistra.
- Yumrulu ve rizomlu olanlar: Süsen (iris), zambak, kanna, zencefil türleri.
- Soğanlı bitkiler: Nergis, lale, sümbül. Ana soğanın yanında yavru soğanlar oluşur.
- Çok yıllık bahçe bitkileri: Hosta, ekinezya, gündüzsefası (hemerokallis), kekik, frenk soğanı, oğulotu, limon otu.
- Salkım yapan çim ve ot türleri: Süs çimleri, karanfil grubu.
Tek gövdeli bitkiler bölünmez. Ficus, dracaena, monstera, kaktüs çoğu tür, tek bir ana gövdeden büyür. Bunları bölmeye çalışırsanız bitkiyi öldürürsünüz. O tip bitkiler için çelik veya hava daldırma yöntemi uygundur.
Bitkinin bölünmeye hazır olduğunu nasıl anlarsınız?
- Saksı deliklerinden kökler dışarı sarkıyor.
- Bitkinin ortası boşalmış, kenarları gür kalmış.
- Saksı toprağı çok çabuk kuruyor; su tutmuyor.
- Bitki artık büyümüyor, yeni yaprak vermiyor.
- Saksının kenarında birbirinden ayrı, belirgin kümeler görünüyor.
Doğru Zaman ve Hazırlık
Zamanlama başarıyı belirler. Bitki dinlenme dönemindeyken veya büyümeye yeni başlarken bölün. Çiçekli haldeyken ya da sıcak yaz ortasında bölmeyin; bitki stres altında toparlanamaz.
| Bitki tipi | En uygun dönem |
|---|
| Ev bitkileri (iç mekân) | İlkbahar başı, büyüme uyanırken |
| Bahar çiçeği açan çok yıllıklar | Sonbahar |
| Sonbahar çiçeği açan çok yıllıklar | İlkbahar |
| Soğanlı bitkiler | Yapraklar sararıp kuruduktan sonra |
| Mutfak otları | İlkbahar veya erken sonbahar |
Başlamadan önce hazırlayacaklarınız:
- Keskin ve temiz bir bıçak veya budama makası. Körü bıçak dokuyu ezer, hastalık kapısı açar.
- Alkolle silinmiş alet yüzeyi. Bu basit adım, hastalık ve zararlı sorunlarının yarısını baştan engeller.
- Yeni saksılar; drenaj delikli ve eski saksıdan küçük ya da benzer boyda.
- Taze harç. Eski toprağı tekrar kullanmayın. Toprak seçimi ve hazırlığı konusundaki temel kurallar burada da geçerli.
- Bir gazete veya naylon örtü. İş dağınık olur.
Bölmeden bir gün önce bitkiyi iyice sulayın. Nemli kök topu daha kolay ayrılır, kökler daha az kırılır.
Adım Adım Bölme İşlemi
- Bitkiyi saksıdan çıkarın. Saksıyı yan yatırın, kenarlarına hafifçe vurun. Gövdeden asla çekmeyin; taban kısmını destekleyin.
- Fazla toprağı silkeleyin. Kök yapısını görmeniz gerekir. Gerekirse kökleri hafif suyla yıkayın.
- Doğal ayrım noktalarını bulun. Çoğu bitkide parçalar kendiliğinden ayrılmak ister. Ellerinizle nazikçe iki yana açın.
- Direnç varsa bıçak kullanın. Rizomlu ve sık köklü türlerde tek ve kararlı bir kesim yapın. Testere gibi ileri geri hareket etmeyin.
- Her parçayı kontrol edin. Sağlıklı bir parçada en az üç sürgün ve dolgun bir kök kütlesi olmalı. Çok küçük parçalar tutmaz.
- Ölü kısımları temizleyin. Kahverengi, yumuşak, kötü kokan kökleri kesin. Kuru yaprakları alın.
- Hemen saksılayın. Kökler açıkta bekletilmez. Beklemek zorundaysanız nemli bez örtün.
- Derinliği koruyun. Bitkiyi eskisiyle aynı seviyede dikin. Gövdeyi toprağa gömmek çürümeye yol açar.
- Bolca sulayın. Fazla su drenajdan akıp gitsin. Hava boşlukları böyle kapanır.
Bölme Sonrası İlk İki Hafta
Bu dönem kritik. Bitki şoktadır, kökleri yaralıdır. Yapmanız gerekenler:
- Doğrudan güneşten uzak, aydınlık bir yere koyun. Işık ihtiyacı yüksek türlerde bile ilk günler yarı gölge daha güvenlidir.
- Toprağı nemli tutun ama göllendirmeyin. Yaralı kökler fazla suda hemen çürür.
- En az bir ay gübre vermeyin. Yeni kökler tuzdan yanar.
- Yaprak sararması ve sarkma normaldir. Panik yapmayın, birkaç yaprak dökülebilir.
- Bitkiyi bu dönemde yerinden yerine taşımayın.
- Üç