Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları, yumurta kabuğu... Çoğu çöpe gidiyor. Oysa bunlar bahçeniz için ücretsiz besin kaynağı. Kompost, organik atıkların mikroorganizmalar tarafından parçalanmasıyla oluşan koyu renkli, mis gibi toprak kokan bir malzeme. Toprağı yumuşatır, su tutma kapasitesini artırır, bitkiye yavaş yavaş besin verir. Peki evde kompost hazırlamak nasıl olur? Balkonu olan bir apartman dairesinde bile mümkün. Aşağıda sıfırdan başlayan biri için adım adım anlatıyorum.
İlk iş bir kap seçmek. Bahçeniz varsa toprak üstüne kurulan kapalı bir kompost bidonu ideal. Balkonda yaşıyorsanız 40-60 litrelik plastik bir bidon yeter.
Kendi kabınızı yapacaksanız:
Balkon bahçesi kuranlar için köşede duran bir bidon fazla yer kaplamaz. Kapak sıkı kapanırsa koku ve sinek problemi de olmaz.
Kompostun mantığı basit: yeşil ve kahverengi malzemeyi dengelemek. Yeşiller azot verir, nemlidir. Kahverengiler karbon verir, kurudur.
| Yeşil malzeme (azot) | Kahverengi malzeme (karbon) |
|---|---|
| Sebze ve meyve kabukları | Kuru yaprak |
| Çay ve kahve posası | Karton, yumurta viyolü |
| Kesilmiş çim, taze budama artığı | Gazete kağıdı (renksiz) |
| Solmuş çiçekler, yeşil yapraklar | Talaş, ince dal parçaları |
Kesinlikle atmayın:
Hastalıklı yaprak koymamak önemli. Mantar sporları komposta karışır, sonra bahçenize geri döner. Yaprak lekeleri ya da küf gördüğünüz parçaları ayrı çöpe atın.
Yumurta kabuğunu ezerek koyun. Bütün halde çok yavaş çözünür. Narenciye kabuğunu az miktarda kullanın, asitliği fazla.
Kompost bir tabaka işidir. Karışık atmak yerine sırayla ilerleyin.
Oran meselesi: hacim olarak 2 ölçü kahverengiye 1 ölçü yeşil iyi bir başlangıç. Mutfak atığı çok, kuru yaprak azsa dengeyi kaçırırsınız. Bu yüzden sonbaharda topladığınız kuru yaprakları bir çuvala doldurup saklamak akıllıca olur.
Nem seviyesi kritik. Elinizle bir tutam alıp sıkın:
Haftada bir kez bel küreği veya uzun bir çubukla karıştırın. Oksijen girer, çürüme hızlanır. Karıştırmazsanız yine kompost olur ama aylar daha uzun sürer.
Süre koşullara bağlı. Küçük parçalanmış malzeme, düzenli karıştırma ve ılık hava varsa 2-3 ay içinde sonuç alırsınız. İhmal edilen bir yığın 6-12 ay sürebilir. Kışın süreç neredeyse durur, bahar gelince yeniden hızlanır.
Sık görülen sorunlar:
Kompost hazır olduğunda tanımak kolay: koyu kahverengi, ufalanan yapıda, orman toprağı gibi kokar. Attığınız kabukların hiçbiri seçilmez. Hâlâ tanıdığınız parçalar varsa eleyip bir sonraki yığına geri koyun.
Elde ettiğiniz malzemeyi tek başına saksı toprağı gibi kullanmayın. Çok yoğundur, kökleri boğabilir.